Trong thực tế đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy, không hiếm trường hợp người phạm tội đang vận chuyển, mua bán, giao ma túy thì bị Công an phát hiện, nhưng không chấp hành, thậm chí chống đối, xô xát, tấn công lực lượng chức năng nhằm trốn thoát hoặc tiêu hủy tang vật.
Nhiều người lầm tưởng rằng: “Cùng lắm thì bị xử thêm tội chống người thi hành công vụ.”
Tuy nhiên, trên thực tế pháp lý, hành vi này khiến trách nhiệm hình sự nặng hơn rất nhiều, có thể bị xử lý đồng thời nhiều tội danh, với mức án tổng hợp lên đến hàng chục năm tù hoặc tù chung thân, tùy từng trường hợp.
Hành vi giao ma túy – tội danh chính không thay đổi
Trước hết, cần khẳng định rõ bản chất pháp lý của hành vi
-> Việc chống đối, xô xát với lực lượng chức năng không làm thay đổi bản chất tội phạm về ma túy, mà chỉ làm phát sinh thêm tội danh khác hoặc trở thành tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Nói cách khác:
Hành vi giao ma túy đã hoàn thành tội phạm về ma túy
Việc chống đối chỉ là hành vi tiếp nối, không “xóa” hay “giảm” tội ma túy
Ngược lại, còn khiến người phạm tội:
Bị truy cứu nhiều tội cùng lúc
Chịu mức hình phạt nặng hơn rất nhiều khi tổng hợp hình phạt
Tùy vào vai trò, mức độ tham gia và nhận thức của người phạm tội, hành vi giao ma túy có thể bị xử lý theo các tội danh khác nhau trong Bộ luật Hình sự.
Tội mua bán trái phép chất ma túy – Điều 251 BLHS 2015
Khi nào bị coi là “mua bán trái phép chất ma túy”?
Theo quy định pháp luật và thực tiễn xét xử, tội mua bán trái phép chất ma túy không chỉ giới hạn ở người trực tiếp bán ma túy để hưởng lợi, mà bao gồm mọi hành vi tham gia vào quá trình mua – bán với lỗi cố ý.
Cụ thể, người phạm tội bị truy cứu theo Điều 251 BLHS khi thực hiện một trong các hành vi sau:
Trực tiếp giao ma túy cho người khác
Đây là hành vi phổ biến nhất, thể hiện rõ bản chất mua bán, bao gồm:
Giao ma túy cho người mua theo thỏa thuận
Giao tại địa điểm hẹn trước
Giao trực tiếp hoặc gián tiếp (qua người thứ ba)
Thời điểm giao ma túy được coi là thời điểm tội phạm hoàn thành, không phụ thuộc vào việc:
Đã nhận đủ tiền hay chưa
Bị bắt trước hay sau khi giao xong
Chỉ cần có hành vi giao ma túy với mục đích mua bán, tội phạm đã được xác lập.
Làm trung gian, “ship” ma túy
Nhiều người lầm tưởng rằng:
“Chỉ đi giao hàng thuê thì không phải mua bán.”
-> Đây là nhận thức hoàn toàn sai lầm.
Pháp luật hình sự xác định:
Người làm trung gian
Người đi giao ma túy theo chỉ đạo
Người nhận ma túy từ A để giao cho B
-> Đều bị coi là người thực hành tội mua bán trái phép chất ma túy, nếu:
Biết rõ hàng hóa là ma túy
Thực hiện việc giao nhận một cách có ý thức
-> Không cần phải là người quyết định giá, nguồn hàng hay hưởng lợi lớn, chỉ cần tham gia trực tiếp vào quá trình mua – bán là đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Nhận tiền, nhận chỉ đạo giao ma túy
Trường hợp người phạm tội:
Nhận tiền công để giao ma túy
Nhận tiền của người mua để chuyển cho người bán
Nhận chỉ đạo, phân công giao ma túy theo kế hoạch
-> Dù số tiền hưởng lợi ít hay nhiều, hành vi này vẫn thể hiện:
Sự cố ý tham gia vào hoạt động mua bán
Sự nhận thức rõ ràng về tính trái pháp luật của hành vi
-> Do đó, người thực hiện vẫn bị truy cứu tội mua bán trái phép chất ma túy, không phải chỉ là “giúp việc” hay “người làm thuê”.
Khung hình phạt theo Điều 251 BLHS
Tội mua bán trái phép chất ma túy là tội đặc biệt nghiêm trọng, có khung hình phạt rất nặng:
Khung cơ bản:
Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm
Khung tăng nặng (khi có tình tiết như số lượng lớn, phạm tội có tổ chức, tái phạm nguy hiểm…):
Phạt tù từ 07 năm đến 20 năm
Khung đặc biệt nghiêm trọng:
Tù chung thân hoặc tử hình, nếu:
Số lượng ma túy đặc biệt lớn
Phạm tội có tính chất chuyên nghiệp
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội
Trong thực tiễn xét xử, người “chỉ đi giao ma túy” vẫn có thể bị tuyên án rất nặng, nếu:
Số lượng ma túy lớn
Tham gia nhiều lần
Có vai trò quan trọng trong đường dây
Tội vận chuyển trái phép chất ma túy – Điều 250 BLHS 2015
Khi nào bị truy cứu tội vận chuyển trái phép chất ma túy?
Theo Điều 250 Bộ luật Hình sự 2015, tội vận chuyển trái phép chất ma túy được áp dụng khi người phạm tội:
Chỉ thực hiện việc vận chuyển, giao nhận, mang theo ma túy từ nơi này sang nơi khác
Không trực tiếp mua bán, không quyết định giá cả
Nhưng biết rõ hàng hóa mình vận chuyển là chất ma túy
-> Điểm cốt lõi để phân biệt là mục đích và vai trò:
Nếu chỉ thực hiện hành vi di chuyển ma túy theo chỉ đạo → tội vận chuyển
Nếu tham gia vào việc giao ma túy cho người mua → có thể bị coi là mua bán
Tuy nhiên, trong thực tế xét xử, ranh giới giữa “vận chuyển” và “mua bán” rất mong manh, và cơ quan tố tụng thường đánh giá dựa trên:
Nhận thức của người phạm tội
Mức độ chủ động
Vai trò trong toàn bộ đường dây
Khung hình phạt theo Điều 250 BLHS
Tội vận chuyển trái phép chất ma túy là tội đặc biệt nghiêm trọng, với khung hình phạt rất nghiêm khắc:
Khung cơ bản:
Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm
Khung tăng nặng (khi có các tình tiết như số lượng lớn, phạm tội nhiều lần, có tổ chức…):
Phạt tù từ 07 năm đến 20 năm
Khung đặc biệt nghiêm trọng:
Tù chung thân hoặc tử hình, nếu:
Vận chuyển số lượng ma túy đặc biệt lớn
Tham gia đường dây chuyên nghiệp
Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho xã hội
-> Trong thực tiễn, rất nhiều vụ án “ship ma túy” bị tuyên án từ 15–20 năm tù, thậm chí chung thân, dù bị cáo không phải là người cầm đầu.
Chống đối, xô xát với Công an – tội danh phát sinh thêm
Khi đang giao ma túy mà không chấp hành hiệu lệnh, giằng co, đánh trả, bỏ chạy gây nguy hiểm, người phạm tội có thể bị xử lý thêm một hoặc nhiều tội khác.
Tội chống người thi hành công vụ – Điều 330 BLHS 2015
Khi nào cấu thành tội chống người thi hành công vụ?
Theo Điều 330 Bộ luật Hình sự 2015, tội chống người thi hành công vụ được xác định khi đồng thời có đủ các yếu tố sau:
Chủ thể bị xâm phạm
Là người đang thi hành công vụ hợp pháp, bao gồm:
Công an đang bắt giữ, kiểm tra, truy đuổi tội phạm
Cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ theo đúng thẩm quyền
Lực lượng chức năng được giao nhiệm vụ cụ thể theo pháp luật
Điều kiện quan trọng: Nhiệm vụ phải hợp pháp.
Nếu người thi hành công vụ đúng thẩm quyền, đúng quy trình, thì mọi hành vi cản trở đều có thể bị xử lý hình sự.
Hành vi khách quan – không cần gây thương tích
Điểm nhiều người hiểu sai nghiêm trọng là cho rằng:
“Không đánh ai thì không phạm tội.”
Trên thực tế, pháp luật không yêu cầu phải gây thương tích.
Chỉ cần có một trong các hành vi sau là đã đủ yếu tố cấu thành tội:
Dùng vũ lực:
Xô đẩy
Giằng co
Đánh trả
Tấn công để thoát thân
Đe dọa dùng vũ lực:
Lời nói hăm dọa
Cử chỉ thể hiện ý chí tấn công
Tạo áp lực khiến lực lượng chức năng không thể tiếp tục nhiệm vụ
Cản trở việc thi hành công vụ:
Chống cự khi bị khống chế
Tìm cách bỏ chạy, kéo người khác tham gia ngăn cản
Làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa việc bắt giữ
-> Chỉ cần hành vi xô đẩy, giằng co để trốn chạy cũng đã được xem là chống người thi hành công vụ, dù không ai bị thương.
Yếu tố lỗi – cố ý trực tiếp
Người phạm tội:
Nhận thức rõ người bị chống đối là người thi hành công vụ
Biết rõ hành vi chống đối là trái pháp luật
Vẫn cố ý thực hiện để:
Trốn tránh việc bắt giữ
Che giấu tội phạm
Tẩu thoát
Lý do như:
Hoảng loạn
Sợ bị bắt
Phản xạ tự nhiên
-> Không loại trừ trách nhiệm hình sự, vì đây vẫn là lỗi cố ý.
Khung hình phạt theo Điều 330 BLHS – Không hề nhẹ
Khung cơ bản:
Phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm
Hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm
Khung tăng nặng (phạt tù từ 02 năm đến 07 năm) khi có một trong các tình tiết:
Có tổ chức
Dùng vũ khí, hung khí
Gây thương tích cho người thi hành công vụ
Xúi giục, lôi kéo người khác cùng chống đối
Gây hậu quả nghiêm trọng
-> Trong thực tiễn, chỉ cần một hành vi chống đối quyết liệt trong lúc bắt giữ ma túy, mức án thường không dừng ở khung thấp.
Vì sao chống đối làm mức án “đội lên” rất cao?
Trong các vụ án ma túy:
Tội ma túy đã là tội đặc biệt nghiêm trọng
Hành vi chống người thi hành công vụ:
Không làm giảm tội
Không giúp thoát tội
Mà tạo thêm tội danh độc lập
Người phạm tội có thể:
Bị truy tố nhiều tội trong cùng một vụ án
Bị tổng hợp hình phạt, dẫn đến mức án cao hơn rất nhiều
Ví dụ thực tế: Một người đang vận chuyển ma túy, khi bị kiểm tra:
Bỏ chạy
Xô đẩy công an
Làm ngã cán bộ đang khống chế
-> Ngoài tội vận chuyển trái phép chất ma túy, người này còn bị truy tố thêm tội chống người thi hành công vụ, khiến tổng mức hình phạt tăng đáng kể.
Trường hợp đặc biệt nghiêm trọng: Tấn công gây thương tích
Tội cố ý gây thương tích – Điều 134 BLHS 2015
Người chống đối lực lượng công an có thể bị xử lý về tội cố ý gây thương tích khi đồng thời có các dấu hiệu sau:
Có hành vi dùng vũ lực thực tế:
Đánh, đạp, tấn công trực diện
Dùng dao, gậy, mũ bảo hiểm, gạch đá
Dùng xe máy, ô tô tông vào người đang làm nhiệm vụ
Hậu quả xảy ra:
Công an bị thương
Có kết luận giám định tỷ lệ thương tật
Tỷ lệ từ 11% trở lên, hoặc dưới 11% nhưng:
Dùng hung khí nguy hiểm
Phạm tội đối với người đang thi hành công vụ
-> Điểm rất quan trọng: Không cần chứng minh “muốn gây thương tích”, chỉ cần chứng minh biết hành vi nguy hiểm nhưng vẫn thực hiện.
Vì sao mức án Điều 134 rất nặng trong trường hợp này?
Theo Điều 134 BLHS, khi nạn nhân là người đang thi hành công vụ, thì:
Khung hình phạt tăng nặng được áp dụng ngay, không cần xét thêm nhiều tình tiết.
Mức phạt có thể:
Từ 02 năm đến 20 năm tù
Trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: tù chung thân
Ví dụ thực tế: Người vận chuyển ma túy bị công an chặn bắt, dùng dao chống trả làm một cán bộ bị thương 18%.
Bị truy tố đồng thời:
Tội vận chuyển trái phép chất ma túy
Tội cố ý gây thương tích đối với người thi hành công vụ
-> Tổng mức án có thể vượt xa khung dự liệu ban đầu của người phạm tội.
Khi nào hành vi chống đối bị xem xét là tội giết người? – Điều 123 BLHS
Không cần “giết chết” vẫn có thể bị truy tố tội giết người
Nhiều người hiểu sai rằng:
“Chỉ khi làm chết người mới là giết người”.
Pháp luật hình sự Việt Nam không quy định như vậy.
Theo Điều 123 BLHS, tội giết người được xác định dựa trên:
Hành vi có khả năng tước đoạt mạng sống
Ý thức chủ quan chấp nhận hậu quả chết người có thể xảy ra
Những hành vi chống đối dễ bị “đẩy” sang Điều 123
Trong bối cảnh bị bắt giữ (đặc biệt là ma túy), các hành vi sau rất nguy hiểm:
Dùng xe máy, ô tô lao thẳng vào công an
Dùng dao, mã tấu, hung khí sắc nhọn tấn công vùng trọng yếu
Đánh liên tiếp, quyết liệt, bất chấp hậu quả
Tấn công để bằng mọi giá thoát thân
Nếu cơ quan tố tụng xác định:
Người phạm tội nhận thức rõ hành vi có thể làm chết người
Nhưng vẫn cố tình thực hiện
-> Có thể bị truy tố về tội giết người, với tình tiết đặc biệt nghiêm trọng: “Giết người đang thi hành công vụ”
Hình phạt – mức cao nhất của luật hình sự
Theo Điều 123 BLHS:
Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm
Tù chung thân
Tử hình
Đây là một trong những tội danh có mức hình phạt nghiêm khắc nhất, và đã có nhiều bản án thực tế áp dụng đối với các trường hợp:
Chống đối khi bị bắt
Dùng phương tiện nguy hiểm
Gây hậu quả hoặc có nguy cơ gây chết người
Vì sao hành vi chống đối khiến hồ sơ vụ án “nặng” hơn rất nhiều?
Trong thực tiễn xét xử, chống đối khi bị bắt không chỉ là một hành vi bột phát, mà được cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá rất nghiêm khắc về mặt nhân thân và ý thức pháp luật.
Cụ thể, hành vi này thể hiện:
Ý thức coi thường pháp luật
Người phạm tội biết rõ lực lượng công an đang thi hành nhiệm vụ hợp pháp, nhưng vẫn:
Không chấp hành hiệu lệnh
Dùng vũ lực để cản trở
Tấn công để thoát thân
Điều này cho thấy ý thức xem thường kỷ cương pháp luật, không chỉ trong hành vi phạm tội về ma túy mà cả trong cách ứng xử với Nhà nước.
Tính nguy hiểm cao cho xã hội
Chống đối lực lượng chức năng, đặc biệt trong bối cảnh có liên quan đến ma túy, tiềm ẩn nguy cơ rất lớn:
Gây thương tích cho người thi hành công vụ
Gây mất an ninh trật tự tại nơi công cộng
Có thể dẫn đến hậu quả chết người
Vì vậy, cơ quan tố tụng thường đánh giá đây là hành vi nguy hiểm vượt trội, cần xử lý nghiêm để răn đe
Khả năng tái phạm và xu hướng phạm tội quyết liệt
Việc sẵn sàng chống đối, bỏ chạy, dùng bạo lực để thoát thân cho thấy:
Người phạm tội không có ý thức cải tạo
Có xu hướng tiếp tục phạm tội nếu có điều kiện
Khó giáo dục, cải tạo nếu không áp dụng hình phạt nghiêm khắc
Đây là căn cứ quan trọng để Tòa án áp dụng mức án cao trong khung hình phạt.
Thái độ không hợp tác với cơ quan điều tra
Trong tố tụng hình sự, thái độ của bị can, bị cáo là yếu tố rất quan trọng khi lượng hình.
Chống đối khi bị bắt thường kéo theo:
Không thành khẩn
Không hợp tác
Khó làm rõ vụ án
Cản trở hoạt động điều tra
-> Điều này làm mất cơ hội áp dụng các tình tiết giảm nhẹ, thậm chí còn bị xem xét là tình tiết tăng nặng gián tiếp khi đánh giá toàn diện vụ án.
Kết luận pháp lý quan trọng:
Chống đối không chỉ “thêm tội”, mà còn làm toàn bộ hồ sơ vụ án trở nên xấu hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến:
Mức án
Khả năng hưởng khoan hồng
Cơ hội giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Lời khuyên pháp lý quan trọng
Khi bị kiểm tra, bắt giữ:
Chấp hành hiệu lệnh của lực lượng chức năng
Không xô xát, không bỏ chạy
Không sử dụng vũ lực dưới bất kỳ hình thức nào
Việc chấp hành không làm bạn vô tội, nhưng giúp không làm tội nặng thêm.
Cần hiểu rõ: Chống đối không giúp thoát tội
Thực tế pháp lý cho thấy, chống đối chỉ dẫn đến:
Thêm tội danh
Thêm khung hình phạt
Thêm năm tù
Mất hoàn toàn cơ hội xin giảm nhẹ
-> Trong nhiều vụ án, chỉ vì vài phút hoảng loạn chống đối, người phạm tội từ đối mặt mức án chục năm đã phải nhận bản án chung thân hoặc mức án tiệm cận mức cao nhất của khung hình phạt.
Nếu đã bị bắt giữ:
Thực hiện quyền im lặng theo đúng pháp luật
Không khai báo tùy tiện
Yêu cầu luật sư tham gia ngay từ giai đoạn đầu
Luật sư không “chạy tội”, nhưng có thể:
Bảo vệ quyền lợi hợp pháp
Hạn chế rủi ro pháp lý
Định hướng chiến lược bào chữa phù hợp
KẾT LUẬN
Đi giao ma túy đã là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho xã hội và bị xử lý rất nghiêm khắc theo pháp luật hình sự.
Việc chống đối, xô xát với lực lượng chức năng không phải là phản xạ “thoát thân”, mà là con đường ngắn nhất dẫn đến một bản án nặng hơn gấp nhiều lần.
Trong pháp luật hình sự:
Hợp tác đúng lúc có thể cứu một đời
Chống đối trong hoảng loạn có thể hủy hoại tất cả
