Trong những năm gần đây, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo đang trở thành một trong những vấn đề pháp lý nổi cộm, gây bức xúc trong dư luận và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Zalo – với vai trò là ứng dụng nhắn tin, mạng xã hội phổ biến hàng đầu tại Việt Nam – đã và đang bị các đối tượng phạm tội lợi dụng như một công cụ thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng.
Thực tiễn cho thấy, các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua Zalo ngày càng gia tăng về số lượng, đa dạng về thủ đoạn và có xu hướng ngày càng tinh vi, khó nhận biết. Các đối tượng thường khai thác triệt để tâm lý chủ quan, sự tin tưởng giữa các mối quan hệ trên mạng xã hội để thực hiện hành vi phạm tội. Những thủ đoạn phổ biến có thể kể đến như: nhắn tin thông báo trúng thưởng giả mạo, giả danh cơ quan công an, viện kiểm sát, ngân hàng, giả danh người thân, bạn bè để vay mượn tiền, hoặc hack tài khoản Zalo của nạn nhân rồi sử dụng chính tài khoản đó để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Đáng chú ý, nhiều vụ việc cho thấy chỉ trong thời gian rất ngắn, đối tượng đã chiếm đoạt được số tiền lớn, thậm chí lên đến hàng trăm triệu đồng, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người bị hại. Không ít nạn nhân rơi vào tình trạng hoang mang, mất niềm tin vào các mối quan hệ xã hội, trong khi việc thu hồi tài sản sau khi bị lừa đảo qua Zalo gặp rất nhiều khó khăn do tính ẩn danh và phức tạp của tội phạm mạng.
Trước thực trạng đó, việc nhận diện đúng bản chất pháp lý của hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo là yêu cầu cấp thiết. Bài viết này tập trung phân tích tình hình tội phạm chiếm đoạt tài sản trên nền tảng Zalo, làm rõ các thủ đoạn lừa đảo điển hình, đồng thời đối chiếu với các quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, đặc biệt là tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và các tội danh liên quan đến sử dụng trái phép thông tin mạng. Qua đó, bài viết nhằm cung cấp góc nhìn pháp lý rõ ràng, giúp người đọc nâng cao ý thức phòng ngừa và hiểu đúng trách nhiệm pháp lý khi tham gia giao dịch, liên lạc trên mạng xã hội.
Thực trạng tội phạm chiếm đoạt tài sản trên Zalo
Tội phạm mạng ngày càng gia tăng
Thực tiễn cho thấy, trong thời gian qua, các lực lượng chức năng tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đã liên tục phát hiện, điều tra và xử lý nhiều vụ việc lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua nền tảng Zalo với phương thức, thủ đoạn ngày càng đa dạng và tinh vi. Các đối tượng phạm tội thường lợi dụng đặc điểm của mạng xã hội là tính nhanh chóng, tiện lợi và sự tin tưởng giữa các tài khoản kết nối với nhau để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Một trong những thủ đoạn phổ biến là nhắn tin thông báo trúng thưởng với nội dung hấp dẫn như trúng xe máy, tiền mặt hoặc quà tặng giá trị lớn. Đối tượng yêu cầu người nhận cung cấp thông tin cá nhân, số tài khoản ngân hàng và chuyển một khoản phí “làm thủ tục nhận giải”. Sau khi nạn nhân chuyển tiền, đối tượng lập tức cắt đứt liên lạc, chiếm đoạt toàn bộ số tiền đã nhận.
Bên cạnh đó, hành vi tạo tài khoản Zalo giả hoặc hack, chiếm quyền sử dụng tài khoản Zalo của người khác đang trở thành thủ đoạn đặc biệt nguy hiểm. Sau khi kiểm soát được tài khoản, các đối tượng mạo danh chính chủ để nhắn tin cho bạn bè, người thân của nạn nhân, viện dẫn lý do cấp bách như cần tiền chữa bệnh, đáo hạn ngân hàng hoặc giải quyết công việc gấp để yêu cầu chuyển tiền. Do tin tưởng mối quan hệ quen biết, nhiều người đã chuyển tiền mà không xác minh lại, dẫn đến bị chiếm đoạt tài sản.
Ngoài ra, nhiều đối tượng còn dụ dỗ người dùng Zalo tham gia các mô hình “thương mại điện tử”, đầu tư tài chính, tiền ảo hoặc làm nhiệm vụ online với cam kết lợi nhuận cao, hoàn vốn nhanh. Ban đầu, nạn nhân được trả một khoản tiền nhỏ để tạo niềm tin, sau đó bị yêu cầu nộp số tiền lớn hơn để “nâng cấp tài khoản” hoặc “mở đơn hàng giá trị cao”. Khi số tiền đủ lớn, đối tượng chặn liên lạc và chiếm đoạt toàn bộ tài sản của nạn nhân. Thực tế đã ghi nhận nhiều vụ việc với thiệt hại lên đến hàng trăm tỷ đồng.
Một thủ đoạn khác cũng khá phổ biến là lừa đảo bán SIM, bán hàng online hoặc tuyển cộng tác viên bán hàng qua Zalo. Các đối tượng quảng cáo sản phẩm giá rẻ, hoa hồng cao, yêu cầu người mua hoặc cộng tác viên chuyển tiền đặt cọc, tiền nhập hàng trước. Sau khi nhận được tiền, đối tượng không giao hàng, không hoàn trả tiền và nhanh chóng xóa tài khoản, chặn liên lạc.
Đáng lưu ý, đối tượng bị hại trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo không chỉ là người trưởng thành mà còn bao gồm người cao tuổi, thanh niên, sinh viên và những người ít am hiểu về công nghệ. Nhiều nạn nhân vì thiếu kỹ năng nhận diện thủ đoạn lừa đảo, chủ quan trong việc bảo mật tài khoản hoặc quá tin tưởng vào các mối quan hệ trên mạng xã hội đã bị chiếm đoạt số tiền lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý.
Cơ sở pháp lý – Điều luật áp dụng
Tội danh chính: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Điều 174 Bộ luật Hình sự
Theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là hành vi sử dụng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Thủ đoạn gian dối được hiểu là việc đưa ra thông tin không đúng sự thật, tạo dựng tình huống giả để làm cho người bị hại tin tưởng và tự nguyện giao tài sản cho người phạm tội.
Trong thực tiễn, hành vi chiếm đoạt tài sản qua ứng dụng Zalo như: nhắn tin thông báo trúng thưởng giả mạo, giả danh cơ quan nhà nước, giả danh người thân, bạn bè để yêu cầu chuyển tiền, hoặc sử dụng tài khoản Zalo bị hack để lừa đảo… đều được xác định là những thủ đoạn gian dối và thuộc trường hợp phạm tội theo quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự.
Về mặt pháp lý, các hành vi lừa đảo qua Zalo đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bao gồm:
- Có hành vi gian dối được thực hiện thông qua môi trường mạng;
- Có mục đích chiếm đoạt tài sản;
- Có thiệt hại thực tế xảy ra đối với người bị hại;
- Có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gian dối và việc người bị hại giao tài sản.
Việc sử dụng Zalo hay các nền tảng mạng xã hội khác không làm thay đổi bản chất của tội phạm, mà chỉ được xem là phương tiện, công cụ để thực hiện hành vi lừa đảo.
Về hình phạt, khung hình phạt đối với tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tùy thuộc vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt và các tình tiết tăng nặng kèm theo. Cụ thể, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu chiếm đoạt tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 500 triệu đồng.
Trường hợp chiếm đoạt tài sản từ 500 triệu đồng trở lên, hoặc hành vi được thực hiện có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp, lợi dụng công nghệ cao, gây ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội, thì người phạm tội có thể bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
Ngoài hình phạt chính là phạt tù, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như: phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, đồng thời tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo quy định của pháp luật.
Tội liên quan: Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng – Điều 288 BLHS
Trong trường hợp các đối tượng hack, chiếm quyền sử dụng tài khoản Zalo của người khác để đăng nhập trái phép, thay đổi nội dung tin nhắn, mạo danh chủ tài khoản hoặc khai thác dữ liệu cá nhân nhằm phục vụ cho mục đích lừa đảo, hành vi này không chỉ dừng lại ở tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản mà còn có thể bị xem xét xử lý theo Điều 288 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông.
Theo quy định của Điều 288, hành vi xâm nhập, chiếm quyền điều khiển, sử dụng trái phép thông tin của người khác trên môi trường mạng là hành vi bị pháp luật hình sự nghiêm cấm. Trong bối cảnh lừa đảo qua Zalo, việc hack tài khoản để đọc trộm tin nhắn, thay đổi thông tin, sử dụng hình ảnh, danh bạ, lịch sử trò chuyện của nạn nhân nhằm tạo lòng tin với người khác được xem là hành vi sử dụng trái phép thông tin mạng viễn thông.
Về mặt pháp lý, hành vi hack Zalo có thể thỏa mãn các dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Điều 288 khi đáp ứng các yếu tố sau:
- Chủ thể thực hiện hành vi không được sự đồng ý của chủ tài khoản;
- Hành vi xâm nhập, khai thác, sử dụng thông tin cá nhân trên mạng viễn thông một cách trái phép;
- Gây hậu quả thiệt hại, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc gây ảnh hưởng xấu đến trật tự, an toàn xã hội.
Đặc biệt, trong nhiều vụ án thực tế, hành vi hack tài khoản Zalo và hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản thường có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Việc chiếm quyền sử dụng tài khoản Zalo được xem là hành vi chuẩn bị, tạo điều kiện hoặc là một phần của quá trình thực hiện tội lừa đảo. Do đó, tùy tính chất, mức độ và hậu quả xảy ra, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xử lý người phạm tội về một hoặc nhiều tội danh, trong đó có Điều 174 (Lừa đảo chiếm đoạt tài sản) và Điều 288 (Sử dụng trái phép thông tin mạng).
Về hình phạt, người phạm tội theo Điều 288 có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, mức hình phạt cụ thể sẽ được xác định căn cứ vào tính chất hành vi, mức độ xâm hại thông tin, phạm vi ảnh hưởng và hậu quả thực tế gây ra. Trong trường hợp hành vi hack Zalo gây thiệt hại lớn hoặc được thực hiện có tổ chức, hình phạt sẽ được áp dụng nghiêm khắc hơn theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc hack tài khoản Zalo không chỉ xâm phạm quyền riêng tư, quyền bảo mật thông tin cá nhân mà còn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự nghiêm trọng, đặc biệt khi hành vi này được sử dụng làm công cụ để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản của người khác trên không gian mạng.
Ví dụ thực tế điển hình
Ví dụ 1: Nhắn tin giả mạo trúng thưởng để chiếm đoạt tiền
Một nhóm đối tượng lập các trang web giả mạo, sử dụng tên và logo giống Zalo, rồi gửi tin nhắn thông báo trúng thưởng xe máy, tiền mặt đến hàng trăm tài khoản. Khi người nhận tin nhắn truy cập đường dẫn để “nhận giải”, họ phải điền thông tin cá nhân và chuyển phí, sau đó tiền bị chiếm đoạt. Nhiều vụ đã được lực lượng cảnh sát điều tra và bắt giữ nhóm nghi phạm để điều tra về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Ví dụ 2: Hack tài khoản Zalo mạo danh người thân
Các đối tượng sử dụng thủ đoạn hack tài khoản Zalo của nạn nhân bằng các thủ thuật như gửi link độc hại, yêu cầu quét mã QR, hoặc lấy mã OTP để truy cập. Sau khi chiếm quyền điều khiển tài khoản, chúng mạo danh chủ tài khoản nhắn tin cho người thân và bạn bè yêu cầu chuyển tiền vào các tài khoản mà chúng kiểm soát. Hiện tượng này được công an các địa phương cảnh báo và xử lý.
Ví dụ 3: Lừa đảo kiểu “cộng tác viên online”
Có nạn nhân được mời qua Zalo tham gia làm cộng tác viên với lời hứa hoa hồng hấp dẫn. Sau vài lần “giao dịch thử”, họ được yêu cầu chuyển tiền vào các tài khoản để mua hàng mẫu hoặc nâng cấp hợp đồng. Sau khi chuyển tiền, đối tượng mất liên lạc khiến nạn nhân thiệt hại hàng trăm triệu đồng.
Phân tích pháp lý
Thủ đoạn gian dối và dấu hiệu cấu thành tội phạm
Trong các vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo, thủ đoạn gian dối là yếu tố xuyên suốt và mang tính quyết định để cấu thành tội phạm theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Các đối tượng thường sử dụng nhiều chiêu thức tinh vi nhằm tạo dựng lòng tin giả tạo, khiến nạn nhân nhận thức sai lệch về sự thật và từ đó tự nguyện chuyển giao tài sản.
Thủ đoạn gian dối trong môi trường Zalo thường thể hiện dưới các hình thức như:
Mạo danh người thân, bạn bè thông qua việc hack hoặc lập tài khoản Zalo giả;
Giả danh cơ quan công an, tòa án, ngân hàng để yêu cầu “xác minh”, “phong tỏa tài khoản”;
Dựng lên các thông tin không có thật như trúng thưởng, đầu tư sinh lời cao, cộng tác viên online;
Lợi dụng hình ảnh, giọng nói, lịch sử trò chuyện có thật để tăng độ tin cậy.
Về mặt pháp lý, hành vi gian dối phải có trước thời điểm nạn nhân giao tài sản và chính thủ đoạn này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc chiếm đoạt. Khi nạn nhân tin tưởng và tự nguyện chuyển tiền, tài sản đã bị chiếm đoạt trái pháp luật, tội phạm được xem là hoàn thành.
Đối với trường hợp hack tài khoản Zalo, hành vi phạm tội thường mang tính liên hoàn. Cụ thể, việc xâm nhập, chiếm quyền sử dụng tài khoản, thu thập và khai thác dữ liệu cá nhân có thể cấu thành tội sử dụng trái phép thông tin mạng viễn thông theo Điều 288 BLHS. Sau đó, chính tài khoản bị chiếm đoạt này lại được sử dụng như một công cụ gian dối để tiếp tục thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174.
Trong nhiều vụ án, hai hành vi này không tách rời nhau mà tồn tại trong mối quan hệ đồng phạm hoặc phạm nhiều tội, thể hiện sự chuẩn bị có chủ đích, phân công vai trò rõ ràng giữa các đối tượng (người hack tài khoản, người nhắn tin lừa đảo, người nhận tiền). Việc xác định đúng bản chất hành vi có ý nghĩa quan trọng trong việc định tội danh và áp dụng khung hình phạt phù hợp.
Mức độ nguy hiểm của tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo
Thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử cho thấy, tội phạm lừa đảo qua Zalo có mức độ nguy hiểm cao, không chỉ ở giá trị tài sản bị chiếm đoạt mà còn ở phạm vi ảnh hưởng và hậu quả xã hội gây ra.
Trước hết, thiệt hại về tài sản đặc biệt lớn. Nhiều đường dây lừa đảo hoạt động có tổ chức, sử dụng công nghệ cao, phạm tội trên phạm vi nhiều tỉnh, thành phố, với số tiền chiếm đoạt lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng. Việc truy vết, thu hồi tài sản gặp rất nhiều khó khăn do tiền được chuyển qua nhiều tài khoản trung gian hoặc chuyển ra nước ngoài.
Thứ hai, đối tượng bị hại đa dạng, trong đó người già, người ít hiểu biết về công nghệ, người ở khu vực nông thôn là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Các thủ đoạn mạo danh cơ quan chức năng, giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát thường đánh trúng tâm lý sợ hãi, lo lắng, khiến nạn nhân mất khả năng kiểm soát và phản ứng kịp thời.
Thứ ba, loại tội phạm này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội và niềm tin trong giao tiếp điện tử. Khi các tài khoản Zalo – vốn là phương tiện liên lạc phổ biến – bị lợi dụng làm công cụ phạm tội, người dân trở nên hoang mang, mất niềm tin vào môi trường mạng và các giao dịch trực tuyến.
Do đó, khi xem xét trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt, cơ quan tiến hành tố tụng cần đánh giá toàn diện mức độ nguy hiểm của hành vi, bao gồm:
Giá trị tài sản chiếm đoạt;
Số lượng nạn nhân;
Phạm vi, thời gian và tính chất có tổ chức của hành vi phạm tội;
Hậu quả vật chất và tinh thần đối với người bị hại.
Việc áp dụng khung hình phạt nghiêm khắc nhưng đúng bản chất hành vi không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn có ý nghĩa răn đe, phòng ngừa chung, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho người dân khi tham gia các hoạt động trên không gian mạng.
Nguyên nhân và yếu tố thúc đẩy
Sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội
Sự bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội trong những năm gần đây đã tạo điều kiện thuận lợi cho giao tiếp, kinh doanh và trao đổi thông tin của người dân. Trong đó, Zalo là một trong những nền tảng nhắn tin và mạng xã hội phổ biến nhất tại Việt Nam, với hàng chục triệu tài khoản đang hoạt động thường xuyên. Nhờ tính tiện lợi, tốc độ nhanh và mức độ phổ cập cao, Zalo đã trở thành công cụ liên lạc quen thuộc trong đời sống hằng ngày của cá nhân, gia đình và cả cơ quan, tổ chức.
Tuy nhiên, chính sự phổ biến và tính mở của nền tảng này lại trở thành môi trường thuận lợi để các đối tượng phạm tội lợi dụng. Không gian mạng có đặc điểm ẩn danh, xuyên biên giới, cho phép đối tượng dễ dàng tạo tài khoản giả, mạo danh người khác hoặc sử dụng công nghệ cao để chiếm quyền kiểm soát tài khoản. Việc phạm tội không bị giới hạn về địa lý, thời gian và có thể tiếp cận cùng lúc số lượng lớn người dùng, khiến quy mô và mức độ nguy hiểm của tội phạm lừa đảo qua Zalo ngày càng gia tăng.
Bên cạnh đó, các công cụ hỗ trợ như phần mềm giả mạo, đường link độc hại, mã độc đánh cắp thông tin đăng nhập ngày càng tinh vi, trong khi cơ chế kiểm soát và cảnh báo của nền tảng chưa thể bao quát hoàn toàn. Điều này dẫn đến thực tế là cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong việc phát hiện sớm, ngăn chặn và truy vết đối tượng phạm tội, đặc biệt đối với các đường dây hoạt động có tổ chức, chuyên nghiệp.
Thiếu kiến thức pháp lý và kỹ năng an toàn số của người dùng
Một nguyên nhân quan trọng khác làm gia tăng tình trạng lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo xuất phát từ hạn chế về nhận thức pháp luật và kỹ năng an toàn số của người sử dụng. Nhiều nạn nhân chưa được trang bị đầy đủ kiến thức để nhận diện các dấu hiệu lừa đảo trên không gian mạng, dẫn đến việc dễ dàng tin tưởng vào các thông tin không được kiểm chứng.
Thực tế cho thấy, không ít người dùng chủ quan trước các tin nhắn mạo danh, đặc biệt khi nội dung liên quan đến người thân, bạn bè hoặc cơ quan nhà nước. Việc thiếu hiểu biết về các quy định pháp luật liên quan đến tội phạm công nghệ cao, cũng như quyền và nghĩa vụ của mình khi tham gia môi trường mạng, khiến nạn nhân không nhận thức được mức độ nguy hiểm của hành vi chuyển tiền, cung cấp thông tin cá nhân theo yêu cầu từ các tài khoản Zalo.
Ngoài ra, kỹ năng bảo mật cơ bản như: đặt mật khẩu mạnh, xác thực hai lớp, không truy cập đường link lạ, không cung cấp mã OTP… vẫn chưa được nhiều người tuân thủ nghiêm túc. Điều này tạo ra lỗ hổng lớn về an toàn thông tin, bị các đối tượng phạm tội khai thác triệt để để hack tài khoản, thu thập dữ liệu cá nhân và phục vụ cho hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Có thể thấy, trong bối cảnh tội phạm công nghệ cao ngày càng tinh vi, sự thiếu hụt kiến thức pháp lý và kỹ năng số của người dùng chính là “mắt xích yếu” góp phần làm gia tăng số lượng nạn nhân và mức độ thiệt hại do tội phạm lừa đảo qua Zalo gây ra. Đây cũng là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm trong công tác phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạm này.
Giải pháp phòng ngừa tội phạm chiếm đoạt tài sản qua zalo
Tăng cường tuyên truyền pháp luật và kỹ năng an toàn số
Một trong những giải pháp quan trọng và mang tính nền tảng là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao kỹ năng an toàn số cho người dân. Cơ quan chức năng, tổ chức xã hội, nhà trường và các phương tiện truyền thông cần thường xuyên cung cấp thông tin về:
– Các thủ đoạn lừa đảo phổ biến trên Zalo như mạo danh người thân, cơ quan chức năng, trúng thưởng, đầu tư sinh lời cao.
– Dấu hiệu nhận biết tin nhắn lừa đảo, đường link độc hại, yêu cầu cung cấp mã OTP, thông tin cá nhân.
– Cách bảo vệ tài khoản Zalo như bật xác thực hai lớp, không chia sẻ mật khẩu, không đăng nhập trên thiết bị lạ.
Bên cạnh đó, việc tuyên truyền cần hướng đến các nhóm dễ bị tổn thương như người cao tuổi, học sinh – sinh viên, người lao động ít tiếp cận công nghệ, giúp họ hiểu rõ rằng hành vi chuyển tiền theo tin nhắn Zalo mà không kiểm chứng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý và thiệt hại tài sản nghiêm trọng. Khi nhận thức pháp luật và kỹ năng số được nâng cao, nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm lừa đảo sẽ giảm đáng kể.
Hoàn thiện công cụ kỹ thuật và quy định pháp lý
Song song với việc nâng cao nhận thức của người dân, Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường năng lực kỹ thuật trong đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng. Cụ thể:
– Các cơ quan điều tra cần được đầu tư công nghệ, trang thiết bị và đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ điều tra tội phạm sử dụng công nghệ cao, nhằm kịp thời phát hiện, thu thập chứng cứ điện tử và truy vết dòng tiền chiếm đoạt.
– Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, xử lý nghiêm hành vi xâm phạm, mua bán, sử dụng trái phép thông tin cá nhân trên không gian mạng.
– Tăng cường trách nhiệm pháp lý của các nền tảng mạng xã hội, trong đó có Zalo, trong việc bảo mật thông tin người dùng, phát hiện sớm hành vi bất thường, phối hợp cung cấp dữ liệu khi cơ quan chức năng yêu cầu phục vụ điều tra.
Việc kết hợp chặt chẽ giữa biện pháp kỹ thuật và hành lang pháp lý rõ ràng sẽ góp phần hạn chế kẽ hở mà các đối tượng xấu thường lợi dụng để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Phối hợp quốc tế trong đấu tranh chống tội phạm mạng
Tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo và các nền tảng mạng xã hội khác không còn giới hạn trong phạm vi một quốc gia, mà thường có yếu tố xuyên biên giới. Nhiều đường dây đặt máy chủ, điều hành hoạt động hoặc rút tiền tại nước ngoài, gây khó khăn cho công tác điều tra, xử lý.
Do đó, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng là yêu cầu cấp thiết. Các cơ quan chức năng Việt Nam cần:
– Mở rộng hợp tác với cơ quan thực thi pháp luật của các quốc gia, tổ chức quốc tế.
– Chia sẻ thông tin, kinh nghiệm, dữ liệu về các phương thức, thủ đoạn phạm tội mới.
– Phối hợp truy vết dòng tiền, dẫn độ đối tượng phạm tội theo các điều ước quốc tế và thỏa thuận song phương.
Sự phối hợp đồng bộ trong nước và quốc tế sẽ góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa, răn đe và xử lý nghiêm các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
KẾT LUẬN
Tội phạm chiếm đoạt tài sản thông qua Zalo đang trở thành một trong những loại tội phạm công nghệ cao phổ biến và nguy hiểm nhất hiện nay. Với việc lợi dụng sự tin tưởng trong các mối quan hệ xã hội, sự thiếu cảnh giác của người dùng và các kẽ hở trong quản lý không gian mạng, các đối tượng phạm tội đã thực hiện hàng loạt hành vi lừa đảo tinh vi, gây thiệt hại lớn về tài sản, tinh thần cho người dân và ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội.
Thực tiễn cho thấy, hành vi lừa đảo qua Zalo không còn mang tính nhỏ lẻ mà ngày càng có tổ chức, quy mô lớn, xuyên biên giới, với nhiều thủ đoạn mới liên tục xuất hiện như hack tài khoản, mạo danh người thân, giả danh cơ quan chức năng, dụ dỗ đầu tư, kinh doanh online. Những hành vi này đã và đang bị xử lý nghiêm theo các quy định của Bộ luật Hình sự, đặc biệt là Điều 174 về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và các điều luật liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ thông tin, mạng viễn thông.
Tuy nhiên, để đấu tranh hiệu quả với loại tội phạm này, không thể chỉ dựa vào biện pháp xử lý hình sự. Việc phòng ngừa cần được đặt lên hàng đầu, thông qua sự kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực kỹ thuật của cơ quan chức năng và tăng cường trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội trong bảo vệ dữ liệu người dùng.
Đặc biệt, nâng cao nhận thức pháp luật và kỹ năng an toàn số cho người dân là giải pháp mang tính cốt lõi và lâu dài. Khi người dùng hiểu rõ các thủ đoạn lừa đảo trên Zalo, nhận thức được hậu quả pháp lý và biết cách tự bảo vệ tài khoản, tài sản của mình, nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm chiếm đoạt tài sản sẽ được hạn chế đáng kể.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, việc xây dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước và cơ quan chức năng, mà còn đòi hỏi sự chủ động, cảnh giác và hiểu biết pháp luật từ mỗi người dân. Đây chính là nền tảng quan trọng để phòng ngừa, đẩy lùi và từng bước kiểm soát hiệu quả tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua Zalo và các nền tảng mạng xã hội khác.
